Pierwsza pomoc w nagłych przypadkach

 

Okres wakacyjny jest czasem podróży i letniego wypoczynku w trakcie którego bardzo często decydujemy się na towarzystwo naszych pupili. Jak wspaniały może być urlop "pod psem" myślę, że każdy wielbiciel tego czworonożnego stworzenia wie. Jednak jak podczas wyjazdów zadbać o jego bezpieczeństwo? Jak radzić sobie w momentach, kiedy lekarz weterynarii okazuje się być zbyt odległy, aby móc liczyć na jego pomoc? Podstawą oczywiście okazuje się umiejętność prawidłowego udzielenia pierwszej pomocy – jednak należy bezwzględnie pamiętać, iż jest to zaledwie pierwsza pomoc, która ma umożliwić naszemu psu doczekanie pomocy lekarza w jak najlepszym stanie fizycznym, a nie całkowicie uniknąć tej pomocy.

Gwarancją szybkiego i prawidłowego udzielenia pierwszej pomocy zwierzęciu, w nagłych przypadkach, jest odpowiednio przygotowana apteczka. Oczywiście taka apteczka powinna znajdować się zarówno w domu, jak i samochodzie, ale planując wyjazd po pierwsze powinniśmy uzupełnić w niej ewentualne braki, a po drugie zaopatrzyć się również w wersję podróżną.

W apteczce powinny znaleźć się leki pierwszej pomocy, narzędzia weterynaryjne oraz materiały opatrunkowe. Wśród leków na pierwszym miejscu powinien znajdować się preparat odkażający rany taki jak woda utleniona lub octenisept, osobiście polecam ten drugi z racji mniej drażniącego działania, jednak należy pamiętać, że woda utleniona również przyda się choćby w konieczności wywołania wymiotów. Innym preparatem, również o działaniu odkażającym, który powinien znajdować się w apteczce jest jodyna – ma ona nie tylko działanie odkażające, ale także wysuszające co będzie pomocne przy dolegliwościach dermatologicznych. Kolejnym ważnym preparatem będzie rivanol, który będziemy stosować w postaci okładów na długo gojące się rany, a także maść Tribiotic na poparzenia i odmorżenia. Na koniec trzeba wspomnieć o solidnym zapasie węgla leczniczego – idealnego na zatrucia pokarmowe, biegunki, a nawet wzdęcia oraz o wazelinie mającej bardzo szerokie spektrum zastosowania.

Narzędzia weterynaryjne to przede wszystkim rękawiczki lateksowe, które zapewnią bezpieczeństwo nam i pupilowi podczas udzielania pomocy, nożyczki, termometr, staza, a także pęseta do usuwania kleszczy.

Materiały opatrunkowe natomiast to wata lub lignina, jałowe gazy, bandaże elastyczne i dzianinowe, rolka przylepca oraz opatrunki hydrożelowe.

Omawianie zasad pierwszej pomocy w poszczególnych przypadkach chciałabym zacząć od tych najbardziej niebezpiecznych – czyli wymagających resuscytacji krążeniowo - oddechowej (RKO), kończąc na tych najbardziej błahych czyli wszelkiego rodzaju płytkich zranieniach, czy otarciach.

Pierwszą pomoc w każdym przypadku rozpoczynamy od zabezpieczenia miejsca zdarzenia oraz nas samych. Zastanówmy się, czy w miejscu którym udzielamy pierwszej pomocy nic nie grozi nam ani poszkodowanemu. Następnie pamiętajmy o rękawiczkach, ale także założeniu psu chociaż prowizorycznego kagańca z bandaża elastycznego – dlatego, że nawet najbardziej oddany pupil może nie panować nad odruchami w momencie przebudzenia lub w chwili silnego bólu.

Przed przystąpieniem do RKO należy sprawdzić świadomość zwierzęcia i w miarę możliwości ułożyć je w pozycji bocznej (najlepiej prawy bok), oczywiście nie przekręcamy zwierzęcia na siłę jeśli w naszej ocenie może to bardziej zaszkodzić niż pomóc. Następnie sprawdzamy oddechy zwierzęcia – ich obecność i równomierność, a na koniec tętno (najlepiej na tętnicy udowej). Jeżeli nie zaobserwujemy oddechów i nie wyczujemy tętna przystępujemy do RKO, a po dwóch minutach jego wykonywania sprawdzamy ponownie parametry życiowe. Musimy pamiętać o tym, że natychmiastowo i prawidłowo udzielona pierwsza pomoc w znaczącym stopniu zwiększa nie tylko szansę na przeżycie zwierzęcia, ale zapewnia także szybszą rekonwalescencję.

Resuscytacja krążeniowo – oddechowa składać się będzie z metody uciskania klatki piersiowej oraz metody usta nos - czyli wdychania powietrza.

Na wstępie sprawdzamy drożność jamy gardłowej oraz nosowej, a także na wszelki wypadek odciągamy język zwierzęcia na bok pyska. Następnie, jak już wspomniałam, układamy zwierzę na prawym boku i kładziemy dłonie (jedna na drugiej, zachowując wyprostowane łokcie) na żebrach w miejscu zetknięcia klatki piersiowej z łokciem zwierzęcia i rozpoczynamy rytmiczne uciskanie. Głębokość ucisku oraz ilość oddechów uzależniona jest od wielkości zwierzęcia. Tak więc odpowiednio: u małych psów na jeden oddech powinno przypadać 5 ucisków o głębokości 1 – 2 cm, u średnich 5 o głębokości 2 – 4 cm, a u olbrzymich 10 o głębokości 2 – 5 cm. Wykonując metodę usta - nos zamykamy psu pysk (pamiętając o wyciągniętym języku), zatykamy pysk szczelnie dłonią, a następnie przytykamy usta do nosa i przez 3 sekundy równomiernie wtłaczamy powietrze. Czynności powtarzamy przez co najmniej 20 minut sprawdzając co jakiś czas czynności życiowe. Ważnym jest, że w żadnym wypadku nie podejmujemy się uciskania klatki piersiowej przy wyczuwalnym pulsie.

Po przywróceniu czynności życiowych należy zwierzę jak najszybciej zawieść do lekarza weterynarii. Ważnym jest, abyśmy pamiętali o podnoszeniu zwierzęcia w sposób prawidłowy, który zabezpieczy je przed pogorszeniem jego stanu w transporcie. Pierwsza metoda polega na objęciu zwierzęcia za przednie łapy na wysokości mostka oraz za zad na wysokości zgięcia stawów kolanowych. Pamiętamy, że uścisk musi być pewny i silny, aby zwierzę się nie wyślizgnęło ani nie wyrwało. Druga metoda to transport zwierzęcia na tak zwanym podłożu sztywnym np desce. Nie ruszamy zwierzęcia z pozycji bocznej i podkładając jedną dłoń pod łopatkę, drugą pod słabiznę delikatnie przeciągamy na sztywne podłoże. Musimy pamiętać, że przed włożeniem psa w ten sposób do auta musimy zabezpieczyć go pasami np kawałkami bandaża, aby zwierzę podczas jazdy nie zsunęło się z deski. Ostatnia metoda to transport na podłożu miękkim. Zwierzę umieszczamy na materiale, w ten sam sposób co na podłożu twardym, następnie albo zawijamy rogi materiału w górę i podnosimy, albo przeciągamy zwierzę do środka transportu.

 

Pierwsza pomoc w wybranych przypadkach:

  1. Wstrząs

Wstrząsem nazywamy stan kliniczny, w którym dochodzi do narastającego uszkodzenia mikrokrążenia w wyniku niezdolności układu krążenia do utrzymania odpowiedniego ciśnienia i przepływu krwi. Jego przyczynami może być hipowolemia, rozszerzenie się naczyń, niewydolność mięśnia sercowego lub endotoksny. Objawami będą tutaj obniżona temperatura skóry, zimne kończyny, wzrost szybkości oddychania, spadek siły tętna i jego wielkości, blade błony śluzowe oraz rozszerzone źrenice.

Udzielając pierwszej pomocy przy wstrząsie musimy jak najszybciej powstrzymać krwawienie, a zwierzęciu pozwolić przyjąć jak najwygodniejszą postawę ciała. Zwierzę trzeba ogrzać - owijając je ciasno w koc lub płaszcz i niezwłocznie przetransportować do weterynarza.

  1. Poparzenie

Oparzeniem nazywamy działanie wysokiej temperatury na tkanki, przekraczającej wytrzymałość cieplną tkanki. Rozróżniamy odpowiednio oparzenia I stopnia - prowadzące tylko do przekrwienia skóry, oparzenia II stopnia - martwica naskórka prowadząca do pęcherzy wypełnionych płynem surowiczym, oparzenia III stopnia - martwica całkowita skóry, oparzenia IV stopnia - zwęglenie i martwica głębokich tkanek. Oparzenia mogą powstawać nie tylko na skutek działania temperatury ale także środków chemicznych, prądu i promieniowania. Pierwszą pomoc dostosowywać będziemy do stopnia oparzenia.

Przy oparzeniach I i II stopnia – wykonujemy okłady z zimnej wody lub lodu na ok. 20 minut w celu złagodzenia bólu. Należy wystrzyc sierść w oparzonym miejscu, obmyć, nałożyć maść antybiotykową (np Tribiotic), miejsce zabezpieczyć za pomocą luźno założonego opatrunku gazowego lub opatrunku żelowego (przy lżejszych oparzeniach). W przypadku oparzeń chemicznych – miejsce kontaktu obficie przepłukać wodą. Jeżeli oparzenia spowodowały kwasy należy zneutralizować je polewając skórę roztworem sody oczyszczonej (8 łyżek stołowych na litr wody), a jeśli zasady neutralizując je słabym roztworem octu (4 łyżki stołowe na litr wody).

  1. Odmrożenia

O odmrożeniu mówimy wówczas gdy tkanki zostają poddane miejscowemu działaniu zimna. Skutkiem działania tego zimna może być uszkodzenie naczyń, a nawet uszkodzenie komórek i tkanek. Również w przypadku odmrożeń rozróżniamy ich cztery stopnie. Odmrożenie I stopnia jest odwracalne i powoduje miejscowe zaburzenie krążenia. Odmrożenie II stopnia to martwica powierzchownych warstw naskórka i wysiękowe zapalenie skóry. Odmrożenie III stopnia występuje kiedy martwica obejmuje całą grubość skóry z tworzeniem się strupów, a odmrożenie IV stopnia to głęboka martwica obejmująca nawet kości.

Przy odmrożeniach należy odmrożone części ciała ogrzać okładami z ciepłej wody przez 15-20 min, temperatura okładów ok. 40-42 stopnie - najlepiej kiedy zaczynamy od okładów zbliżonych temperaturą do temperatury wychłodzonej skóry. Należy unikać gwałtownego pocierania, a na odmrożone miejsca nałożyć maść antybiotykową (Tribiotic).

  1. Zadławienie

Zadławieniem nazywamy zamknięciem światła górnych dróg oddechowych przez obce ciało. Objawami będą tutaj niepokój, wyciąganie głowy do przodu przy rozstawionych kończynach przednich, odruch kaszlu, słabnięcie, utrata przytomności, rozszerzanie źrenic oraz sinienie błon śluzowych.

Należy podnieść psa za kończyny miedniczne przy skierowanej głowie ku dołowi i delikatnie acz stanowczo potrząsnąć. Następnie (wracając do anatomicznej postawy) sprawdzić, czy ciało obce przesunęło się w stronę jamy ustnej tak, aby umożliwić jego wyjęcie. Jeśli nie to złączyć dłonie w pięściach i stając za zwierzęciem rytmicznie uciskać jamę brzuszna na wysokości przepony, następnie jeśli nie wystąpiło całkowite wykrztuszenie ciała obcego ponownie sprawdzić jamę ustną.

  1. Porażenie prądem

O porażeniu prądem mówimy, gdy pewna jego ilośc o określonym natężeniu przebiega przez ciało. Przyjmuje się, że prąd zmienny o częstotliwości 50Hz wywołuje: do 10mA – odczucie bólu, od 10 do 25 mA – silny ból i skurcz mięśni szkieletowych, od 25 mA do 3 A – zatrzymanie oddechu, migotanie komór i zatrzymanie akcji serca, powyżej 3A – oparzenia skóry i głębszych tkanek.

Należy upewnić się, że otoczenie i zwierzę nie jest już poddane działaniu wysokiego napięcia. Następnie w przypadku braku oddechu i krążenia – przystąpić do RKO, a w przypadku oparzeń – postępowanie jak przy oparzeniach. Należy jednak pamiętać o jak najszybszym kontakcie z lekarzem weterynarii ponieważ może pojawić się obrzęk płuc.

  1. Udar cieplny

Jest to przegrzanie organizmu w wyniku działania wysokiej temperatury otoczenia. Objawami będą szybkie i głośne oddychanie, błony śluzowe i język koloru jasnoczerwonego, gęsta i lepka ślina, wymioty, podwyższona ciepłota ciała (42 st), brak koordynacji oraz osłabienie.

Należy przenieść zwierzę do chłodnego, zacienionego pomieszczenia i zapewnić mu dostęp do wody. W przypadku temperatury ciała powyżej 40 stopni lub wystąpienia objawów zaburzenia chodzenia – wykonać okłady z zimnej wody, można nawet wykonać lewatywę z zimnej wody w celu obniżenia temp w odbytnicy do 39 stopni. W razie możliwości kąpiel w chłodnej wodzie lub odkłady z lodu na okolice głowy.

  1. Ukąszenia owadów

Ukąszenia bądź użądlenia przez owady są niebezpieczne zależnie od gatunku owada oraz od siły ewentualnej reakcji alergicznej. Objawami będą tutaj zaczerwienienie skóry, obrzęk, świąd, ból, aż wreszcie reakcja uczuleniowa, mogąca doprowadzić do wstrząsu w tym obrzęku języka i gardła.

Należy usunąć żądło za pomocą pęsety. W miejscu użądlenia przyłożyć kompres z roztworu sody oczyszczonej, a następnie z lodu, a w przypadku reakcji alergicznej lub użądlenia w język lub okolice jamy ustnej – jak najszybciej przewieść zwierzę do kliniki weterynaryjnej.

  1. Zatrucia

Zatruciem będziemy nazywali szkodliwe działanie substancji chemicznej lub rośliny abo innego przedmiotu taka substancję zawierającego.

Należy jak najszybciej zidentyfikować przyczynę zatrucia. Jeżeli to możliwe zachować etykietę produktu, którym zwierzę się zatruło. Jeżeli nie ma przeciwwskazań należy wywołać wymioty podając węgiel aktywowany w stosunku 1 tabletka na 10cm3 wody (1 łyżeczka na 1kg masy ciała), a 30 minut później podaj sól glauberską (1 łyżeczka na 2,5kg m.c.). Można również podać wodę utlenioną od 1 do 3 łyżeczek co 10 minut lub sól kuchenną – 1 łyżeczka od herbaty na tył języka. Jeżeli substancja trująca znajduję się na sierści lub skórze – zmywamy ją dokładnie letnią wodą z mydłem. Przeciwwskazaniem do wywoływania wymiotów będzie: jeśli zwierzę połknęło substancję żrącą lub ropopochodną, jeżeli zwierzę znajduje się w stanie śpiączki, jeżeli zwierzę połknęło środek uspokajający bądź ostry przedmiot oraz jeśli od połknięcia trucizny minęło więcej niż dwie godziny.

  1. Ugryzienie kleszcza

Kleszcze są ektopasożytami, którym najlepiej jest zapobiegać z racji ogromu chorób przez nie przenoszonych. W przypadku jego wkucia należy jak najszybciej usunąć go chwytając pęsetą jak najbliżej skóry i wyciągnąć wykręcając pewnym ruchem obrotowym w kierunku przeciwnym do wskazówek zegara. W przypadku nie kompletnego usunięcia, pozostałości kleszcza można usunąć za pomocą jałowej igły lub pozostawić – miejsce wkucia należy zdezynfekować i obserwować w celu wykluczenia pojawienia się rumienia.

  1. Zranienie opuszka

Opuszki łap są najbardziej narażonym i najczęściej podlegającym urazom elementem psiego ciała. Jeśli zranienie jest płytkie (otarcia) należy smarować je wazeliną co zapewni większą ich elastyczność i ułatwi gojenie się rany. Jeśli rana natomiast jest głęboka najpierw należy wykluczyć w niej obecność ciała obcego (i ewentualnie je usunąć przy pomocy pęsety), następnie zatamować krwawienie przy użyciu mąki ziemniaczanej lub talku medycznego.

  1. Inne zranienia oraz złamania

Pierwszym elementem na jaki zwracamy uwagę przy naruszeniu powłok ciała jest siła krwawienia. Jeśli nie jesteśmy w stanie zatamować go poprzez chwilowy ucisk wykonujemy opaskę uciskową lub opatrunek uciskowy. Zakładając opaskę uciskową powinniśmy umieścić ją powyżej miejsca zranienia minimum 3 cm nad raną, jednocześnie należy pamiętać, że zbyt długie jej trzymanie może doprowadzić do martwicy tkanek (u psów średniej wielkości do 40 min). Opatrunek uciskowy wykonujemy z jałowej gazy przyłożonej bezpośrednio do rany i przyciśniętej rolką zwiniętego bandaża dzianinowego, który owijamy bandażem elastycznym. Pamiętamy, że taki opatrunek należy zmienić po ustaniu krwawienia, gdyż ponownie może prowadzić do martwicy tkanek.

Opatrunek właściwy wykonujemy z jałowej gazy przyłożonej do przemytej octeniseptem rany, owijamy bandażem dzianinowym, a w razie potrzeby rolką przylepca, aby zapobiec zsuwaniu się opatrunków, pamiętamy, że opatrunek musi być stabilny i luźny (powinniśmy móc wsunąć pod niego palec).

Przy złamaniach natomiast na początku zapobiegamy wstrząsowi i tamujemy ewentualne krwawienie. Następnie unieruchamiamy kość, która może być złamana. Możemy zastosować listewki, patyki, gazetę - przywiązując za pomocą bandaża w taki sposób aby unieruchomić staw powyżej i poniżej złamania. Następnie zwierzę transportujemy jak najszybciej do kliniki weterynaryjnej. Pamiętamy, że nie wolno nam samodzielnie nastawiać złamania, gdyż możemy jeszcze bardziej uszkodzić okoliczne tkanki, a zwłaszcza nerwy.

 

Prawidłowo udzielona pierwsza pomoc nie tylko zwiększa szansę na przeżycie zwierzęcia w sytuacjach krytycznych, ale także jego komfort podczas oczekiwania na pomoc lekarza weterynarii. Warto przez cały rok pamiętać o odpowiednio przygotowanej apteczce i zasadach udzielania pierwszej pomocy w różnych przypadkach. Jednak w okresie letnim, dla dobra naszych pupili powinniśmy zwrócić na to uwagę jeszcze mocniej, oczywiście życząc jednocześnie sobie nawzajem, aby ta odpowiednio wyposażona apteczka, czy nasza podstawowa wiedza – nigdy nie musiała mierzyć się z praktyką.

 

inż. Miranda Trowska

Zootechnik
Wykładowca: TEB Edukacja Gdynia

Komentarze (0)

Zaloguj się lub zapisz się, aby dodać komentarz.

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.